Divrîği Efsanesi :

Yeryüzünde bütün canlılara hükmeden efsaneler padişahı Süleyman Peygamber’in emrinde güçlü bir dev vardı. Adına (Dev-i Riyk) derlerdi.

Bir gün, Süleyman bu devi yanına çağırır, Anadolu’nun denizden uzak, havası, suyu güzel bir yerinde, sevgilisi Belkıs Sultan için muhteşem bir saray yapmasını emreder. Dev-i Riyk , Süleyman’dan bu emri alır almaz, Anadolu’ya gelir.

Bugünkü Divriği ilçesinin bulunduğu sulak, yeşillik bir yere konaklar. Yol yorgunluğunu çıkarabilmek için sırtını bir kayaya dayar, uyuya kalır. Dev uykusu bu. Bir yıl, iki yıl, beş yıl uyur. Süleyman Peygamber, Dev’inden bir haber alamayınca, meraklanır, Anadolu’ya adamlar salar. Gelenler bir de ne görsünler? Dev-i Riyk bir kayaya yaslanmış uyur. Durumu Süleyman’a iletirler. Süleyman, Dev’in, ceza olarak olduğu yerdeki kayaya bağlanmasını emreder. Dev’i buraya bağlarlar. Dev burada telef olur gider. Bir süre sonra Sivas şehrinin beyi, burada bir şehir kurar. Şehir’e (Dev-i Riyk) derler. Bu ad söylene söylene Divriği olur.

‘Sivas’ın tarihî güzel ilçelerinden biri olan Divriği şehrinin kuruluş efsanesini, bizim tatlı dilli, hoşsohbet Evliya Çelebimiz, Seyahatname' sinde böyle anlatır. Aslında Divriği adı eski kitaplarda geçen Divrik ’ten gelmedir. Bu adında tâ Hititler devrinden başlayıp Bizans devrine dek söylenen (Tefrike) adından geldiği bilinen bir gerçektir.

Dîvriği, Selçuklulardan önce, Kalesi çok sağlam, oldukça tanınan bir Anadolu kasabası idi. Malazgirt Zaferi’nden sonra, Türk akıncıları, dik yamaçlı bir tepe üzerindeki Divriği kalesini, birkaç haftalık bir kuşatmadan sonra fetheder, Emir Mengücek’e teslim ederler. Erzincan’da oturan Emir Mengücek ailesinin bir kolu Divriği’ye gelir, yerleşir. Şehir bundan sonra gelişir, cami, medrese, türbe gibi mimari eserler1e süslenir. Hele bir Ulu Camisi var ki dillere destan. Anadolu Selçuklu Devleti’ne bağlı Mengücek’ lerin Emiri ve onların soyundan Ahmed Şah’ın 1229 yılında yaptırdığı bu caminin 25 kubbesi var. Mihrabından minberine, kubbelerinden kapılarına kadar her yönü sanatlı, göz kamaştıran bir Türk mimarî şaheseri. Bitişiğinde bir de (Dar’üş-şifa)sı var ki, Anadolu’nun ilk tıp fakültesi sayılır. Evet, 750 yıl önce Anadolu’da doktorlar yetiştiren, hastaları tedavi eden bir tıp fakültesi. Bir de öyküsü var çok ilginç onu anlatalım:

Dar’üş-Şifâ Efsanesi

  Söylentilere göre, Mengücekoğ1u Ahmed Şah’ın genç ve güzel karısı Turan Melike Hatun çaresiz bir derde düşer. Yurdun her yerine haber ulaştığı halde hiçbir doktor hastalığına çare bulamaz. Melike Hatun günden güne sararıp solmada, eriyip gitmektedir. Bir gün rüyasında ak sakallı, nur yüzlü bir ‘Pir” görünür. Melike Hatun’ u, gülümseyerek: ‘Üzülme evladım her gecenin bir sabahı, her derdin bir dermanı vardır. Dert veren Tanrı çaresini de verir. Divriği’ye gel; beni orada bul!” der. Heyecanla uyanan Melike Hatun, rüyasını hemen kocasına anlatır. Bunda bir hikmet vardır diyerek, ertesi gün, atlarına biner, sessiz sedasız Divriği yoluna düşerler. Şehre girerken, şehrin dışında küçük bir 

kulübe görür, oraya yollanırlar. Melike Hatun bir de ne görsün, rüyasında gördüğü yaşlı adam, bir taş havanda, çeşitli otları dövüp durmakta. Bir kenara oturup seyrederler. Yaşlı adam, az sonra dövdüğü otlardan bir tutam alır, bir bardak suyla karıştırarak Melike Hatun’ a içirir. Melike Hatun, ilacı içtikten sonra yüreğinde bir ferahlık duyar. Birkaç hafta Divriği’de kalırlar. Bu süre içinde yaşlı adam Melike’ yi tedavi eder, sapasağ1am ayağa kaldırır.

Bu olaydan sonra Ahmed Şah, Divriği’de bir Ulu Cami, Melike Hatun da bitişiğinde bir (Dar’üş-Şifa) yaptırır, herkes görsün, derdine derman bulsun diye. Yaşlı doktorun ilaç yaptığı otların resimlerini bu külliyenin taç kapısına işletir. Gerçekten bugün, Ulu Cami’ nin taş işleme büyük kapısının yüzeyinde kabartma çiçek ve meyve resimleri, çeşitli bitki motifleri görülür. Motifler, Selçuklu Sanatı’nın bilinen süsleme elemanlarıdır.

Cumhuriyet, tüm ülkeyi olduğu gibi, Divriği’nin de kaderini değiştirir; önce demiryoluna kavuşturur. Bu onun sosyal ve ekonomik yaşantısına bir canlılık getirir. Daha sonra, 5 kilometre kuzeybatısındaki dağ1arda bulunan demir madeni yatakları işletilir. Yılda 1 milyon ton demir cevheri çıkarılır ve Karabük’e gönderilir buradan...

Doyum olmaz bu yeşile,
Divriği’den kuş bakışı
Ses olmuş dökülmüş tele
O ses...
Suyun çaltıya akışı.

Efsane, Destan ve Öykülerle....
Anadolu Kentleri
Mehmet ÖNDER